Voltran

Bağlam temelli soru nedir? Matematik ve Türkçeden örnekler

Bağlam temelli soru, öğrencinin bir metin, tablo ya da gerçek yaşam durumunu kullanarak karar verdiği sorudur. MEB kılavuzuna göre tanım, örnek ve adımlar.

Voltran AI6 dk okuma

Bağlam temelli soru, öğrenciden bir metin, tablo, görsel ya da gerçek yaşam durumunu kullanmasını ister. Öğrenci bu bilgiyle karar verir, yorum yapar ya da çözüm üretir. Bağlamı okumadan çözülebilen soru bağlam temelli değildir.

MEB bu soruların nasıl yazılacağını Mart 2026 tarihli Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu'nda anlattı ve kılavuzu 1 Nisan 2026'da duyurdu. Aşağıdaki tanımlar ve adımlar bu kılavuza dayanıyor. Örnek soruları biz yazdık.

Bağlam temelli soru ne demek?

Bağlam, sorunun üzerine kurulduğu durumdur. Bu bir metin, problem durumu, veri tablosu, grafik, görsel ya da senaryo olabilir. Bağlam temelli soruda öğrenci bu durumdaki bilgiyi kendi alan bilgisiyle birleştirir ve bir sonuca varır.

Kılavuza göre bağlam temelli olmak bir tasarım yaklaşımıdır ve belirli bir soru tipine bağlı değildir. Çoktan seçmeli, kısa yanıtlı, uzun yanıtlı, doğru-yanlış ve eşleştirme soruları bağlam temelli yazılabilir. Belirleyici olan, bağlam ile soru arasındaki işlevsel ilişki ve öğrencinin bilgiyi nasıl kullandığı.

Bir bağlamdan bir soru da çıkabilir, birden fazla soru da. Kılavuza göre her bağlam temelli soru bir soru seti olmak zorunda değil.

Bağlam temelli soru ile klasik soru arasındaki fark ne?

Klasik soru bilgiyi doğrudan sorar. Bağlam temelli soru aynı bilgiyi bir durumun içinde kullandırır. Kılavuzdaki fen örneği farkı iyi gösteriyor:

Klasik soru Bağlam temelli soru
Metinde küresel ısınma anlatılıyor, soru "Aşağıdakilerden hangisi bir sera gazıdır?" diye soruyor. Öğrenci metni okumadan cevap verebilir. Metinde yıllara göre sıcaklık grafiği var. Soru, öğrenciden grafikteki yıllık sıcaklık artışını incelemesini ve yorumlamasını istiyor. Cevap doğrudan bağlama dayanıyor.

Soldaki soruda metin süs olarak duruyor. Kılavuz bunu "işlevsiz bağlam" olarak tanımlıyor ve sorunun yeniden kurgulanmasını istiyor.

Matematikten bağlam temelli soru örneği

Aşağıdaki bağlamdan birbirinden bağımsız çözülebilen 2 soru çıkıyor. Doğrusal bir ilişkiyi karşılaştırmayı ölçüyor ve ortaokul üst sınıfları için uygun.

Bağlam: Bir ortaokul, sınıf gezisi için iki otobüs firmasından teklif alıyor.

Firma Sabit ücret Öğrenci başına ücret
A 2.000 TL 50 TL
B Yok 90 TL

1. soru: Geziye 40 öğrenci yazılmıştır. Okul, toplam ücreti daha az olan firmayı seçmek istiyor. Buna göre aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) A firması 1.600 TL daha ucuzdur. B) İki firmanın toplam ücreti eşittir. C) B firması 400 TL daha ucuzdur. D) A firması 400 TL daha ucuzdur.

Doğru cevap C. A firması 2.000 + 40 × 50 = 4.000 TL, B firması 40 × 90 = 3.600 TL tutar.

Çeldiriciler rastgele seçilmedi. A şıkkı, sabit ücreti unutan öğrenciyi yakalar (2.000 TL ile 3.600 TL'yi karşılaştırır). D şıkkı, farkı doğru bulup firmaları karıştıran öğrenciyi yakalar. Kılavuz da çeldiricilerin öğrencilerin kavram yanılgılarından ve hatalı akıl yürütmelerinden seçilmesini istiyor.

2. soru: Tablodaki ücretlere göre geziye en az kaç öğrenci katılırsa A firması B firmasından daha ucuz olur?

A) 41 B) 50 C) 51 D) 60

Doğru cevap C. 50 öğrencide iki firma da 4.500 TL tutar. 51 öğrencide A firması 4.550 TL, B firması 4.590 TL olur. B şıkkı eşitlik noktasını "daha ucuz" sanan öğrenciyi yakalar.

İkinci soru birinci sorunun cevabına ihtiyaç duymuyor. Kılavuz da aynı bağlamdan çıkan sorular arasında ipucu zinciri olmamasını istiyor. Birinci soruyu yanlış yapan öğrenci tabloya bakarak ikinciyi çözebilmeli.

Türkçeden bağlam temelli soru örneği

Türkçede bağlam çoğu zaman günlük hayatta karşılaşılan bir metindir: bir duyuru, bir kullanım kılavuzu, bir haber.

Bağlam: Okul kütüphanesinin duyurusu

Kütüphanemiz 1 Aralık'tan itibaren hafta içi 08.00-17.30 saatleri arasında açıktır. Öğle arasında (12.10-12.50) yalnızca kitap iadesi yapılabilir. Ödünç alınan kitaplar 15 gün içinde iade edilmelidir. Süre dolmadan bir kez, 7 gün uzatma istenebilir. Uzatma için kitabı kütüphaneye getirmeniz gerekir.

Soru: Ece, 3 Aralık'ta ödünç aldığı kitabı henüz bitirmedi. Duyuruya göre Ece'nin yapması gereken aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kitabı 18 Aralık'a kadar kütüphaneye götürüp uzatma istemelidir. B) Uzatma istemeden kitabı 25 Aralık'a kadar tutabilir. C) Kütüphaneyi arayıp süreyi iki kez uzattırmalıdır. D) Öğle arasında kütüphaneye gidip kitabı yeniden ödünç almalıdır.

Doğru cevap A. Öğrenci 15 günlük süreyi hesaplamalı, uzatmanın tek seferlik olduğunu ve kitabın kütüphaneye getirilmesi gerektiğini birleştirmeli. B şıkkı 15 ve 7 günü toplayıp uzatma koşulunu atlayan öğrenciyi yakalar. D şıkkı, öğle arasında yalnızca iade yapıldığını gözden kaçıran öğrenciyi yakalar.

Bağlam temelli soru nasıl hazırlanır?

Kılavuzun yazım süreci bölümünden (bağlam kurgulama, soru kökü ve seçenekler, bilişsel yük, kontrol listesi) çıkardığımız 5 adım:

  1. Hedefi netleştirin. Hangi öğrenme çıktısını ve hangi süreç bileşenini ölçeceğinizi seçin. Öğrenme çıktısı, Maarif Modeli'nde öğrencinin dersin sonunda yapabilmesi beklenen şeydir. Süreç bileşenleri bu çıktının a, b, c diye ayrılmış adımlarıdır.
  2. Günlük hayatla ilişkili bir bağlam kurun. Okul, park, doğa, alışveriş gibi her öğrencinin tanıdığı durumları seçin. Dil ve sayılar sınıf düzeyine uygun olsun.
  3. Süreç bileşenlerini ölçen soruları yazın. Soru kökü, öğrenme çıktısındaki beceriyi harekete geçirsin.
  4. Çeldiricileri gerçek hatalardan kurun. Yanlış şıklar, öğrencilerin konuyu eksik ya da yanlış öğrendiğinde düştüğü hatalara dayansın.
  5. Bağlamı test edin. Kendinize sorun: "Öğrenci bu metne ya da görsele bakmadan soruyu cevaplayabilir mi?" Cevap evetse bağlamı ya da soruyu yeniden yazın.

En sık yapılan hatalar

Kılavuzun hatalı ve doğru örnekler tablosundan öne çıkanlar:

  • Süs bağlam: Metin bir konuyu anlatıyor ama soru metinden bağımsız bir bilgiyi soruyor.
  • Zorlama kurgu: "Ayşe markete gitti, 3 × 2 + 5 ekmek aldı." gibi hayatta karşılığı olmayan cümleler. Bunun yerine birim fiyat karşılaştırması gibi gerçek bir problem kurun.
  • Dar bağlam: Borsa, golf gibi yalnızca bazı öğrencilerin tanıdığı konular fırsat eşitliğini bozar.
  • Çift olumsuz soru kökü: "...olmadığı söylenemez?" yerine tek ve belirgin bir olumsuz ifade kullanın.
  • Zayıf seçenekler: "Hepsi", "Hiçbiri", "A ve B" gibi şıklar ve diğerlerinden belirgin biçimde uzun doğru şık öğrenciye ipucu verir.
  • Gereksiz yük: Çözüme katkısı olmayan dekoratif görseller ve uzun cümleler, ölçmek istediğiniz beceri yerine okuma yükünü ölçer.

Bağlam temelli sorular nerelerde kullanılacak?

MEB, 1 Nisan 2026'daki duyurusunda kılavuzu temel kaynak yaptı. Merkezî sınavlar, ortak sınavlar, okul geneli yazılılar, ders kitapları, yardımcı materyaller ve ölçme araçları hazırlanırken kılavuzun esas alınması zorunlu. Kılavuz 12 pilot ilde yapılan çalışmaların sonuçlarına dayanıyor.

Yani hem kendi yazılı sorularınızda hem öğrencilerinizin gireceği sınavlarda bu yapıyla daha sık karşılaşacaksınız. LGS'ye hazırlanan 8. sınıflar için durumu LGS 2027 ne zaman? yazısında anlattık. Maarif Modeli'nin genel çerçevesi için Maarif Modeli nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Voltran AI ile bağlam temelli soru nasıl hazırlanır?

Voltran AI'da Soru Oluşturma ile bağlam temelli soru hazırlayabilirsiniz. "Bağlam Temelli Soru Seti" kartını seçin ve sınıfı, dersi, üniteyi işaretleyin. Ardından öğrenme çıktısını ve ölçmek istediğiniz süreç bileşenlerini seçin.

Soru tercihleri ekranında iki yapıdan birini seçersiniz:

  • Bağlam Grubu: Voltran AI tek bir bağlam (metin, tablo, görsel, senaryo) üzerine 2-6 soru yazar. Sorular aynı bağlam üzerinden süreç bileşenlerini kolaydan zora ölçer. Bir sette en fazla 10 bağlam olur.
  • Yeni Nesil: Her soru kendi bağlamıyla gelir. Bir sette en fazla 20 soru üretebilirsiniz.

Her bağlam için soru sayısını, görsel olup olmayacağını ve web araması yapılıp yapılmayacağını ayrı ayrı ayarlarsınız. "Bir basketbol maçı üzerine kur" gibi bir isteği o bağlama özel yazabilirsiniz.

Soru Oluşturma'da Bağlam Grubu ayarları: bağlam sayısı, bağlam kutusu ve Soruları Oluştur butonu

Set hazır olunca bağlam metni, tabloları ve altındaki sorular zorluklarıyla birlikte görünür. "Çözümü Gör" ile çözümü açar, "Düzenle" ile bağlamı ya da soruyu değiştirirsiniz. "Dışa Aktar" ile seti dosya olarak alır, "Tamamla" ile yayınlarsınız.

Bağlam temelli soru seti sonucu: 5. sınıf Fen Bilimleri, tek bağlamlı 4 soruluk Güneş araştırma dosyası

Voltran AI'ın yazdığı soruları sınıfa götürmeden önce kılavuzdaki testi uygulayın. Soru bağlama bakmadan çözülebiliyor mu? Çeldiriciler gerçek bir hatayı yakalıyor mu? Standart ve bağlam temelli soruları tek sette istiyorsanız Karma Soru Seti'ni seçebilirsiniz (karma soru seti). Örnekler için bağlam temelli soru hazırlama yazısına, dört yolun farkı için yapay zekâ ile soru hazırlama yazısına bakın. Ders Notu da notun içine bağlam temelli sorular ekliyor (soru öneri kartları).

Sıkça sorulan sorular

Bağlam temelli soru ne demek?

Öğrencinin bir metin, problem durumu, veri seti, görsel ya da senaryoyu kullanarak karar vermesini, yorum yapmasını ya da çözüm üretmesini isteyen sorudur. Bağlam okunmadan çözülebilen soru bağlam temelli sayılmaz.

Bağlam temelli sorular sadece çoktan seçmeli mi olur?

Hayır. MEB kılavuzuna göre bağlam temelli olmak bir tasarım yaklaşımıdır. Çoktan seçmeli, kısa yanıtlı, uzun yanıtlı, doğru-yanlış ve eşleştirme soruları bağlam temelli yazılabilir.

Bağlam temelli soru ile yeni nesil soru aynı şey mi?

Günlük dilde çoğu zaman aynı anlamda kullanılıyor. İkisi de öğrenciden bir durumu okuyup bilgisini o durumda kullanmasını ister. MEB'in kılavuzu resmî terim olarak "bağlam temelli soru"yu kullanıyor.

MEB'in bağlam temelli soru yazım kılavuzu nerede?

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Bağlam Temelli Çoktan Seçmeli Soru Yazım Kılavuzu tymm.meb.gov.tr adresinde PDF olarak yayımlanıyor. MEB kılavuzu 1 Nisan 2026'da duyurdu.

Bağlam temelli sorular yazılılarda kullanılacak mı?

MEB, kılavuzun merkezî sınavlar, ortak sınavlar, okul geneli yazılılar, ders kitapları ve yardımcı materyaller hazırlanırken temel kaynak olarak esas alınmasını zorunlu tuttu.

Bu yazı yapay zekâ desteğiyle hazırlandı, Voltran AI ekibi kontrol etti.

Voltran AI'ı okulunuzda deneyin

Bu yazıda anlattığımız araçları okulunuza özel bir demoda gösterelim.

Demo isteyin

Yeni yazılar ve kısa videolar için bizi takip edin

İlgili yazılar